صغیر کبیر. نگاهی معناگرایانه و ادبی به دیوان اشعار استاد صغیر اصفهانی.نوشته مریم بعیدی. انتشارات گفتمان اندیشه معاصر

محمدحسین­صغیر­اصفهانی از برجسته­ترین شاعران آیینی و مدیحه­سرای قرن 13 هجری در اصفهان به شمار می­رود. وی در سرودن انواع شعر مهارت داشت. دیوان اشعارش شامل غزلیات، قصاید، قطعه و مثنوی است؛ از این میان، قصاید که در مدح و منقبت اَئمه اطهار و خاندان پیامبر (ص) سروده شده، مورد ستایش ادیبان و مداحان اهل بیت قرار گرفته است. صغیر اصفهانی برای بیان اغراض خود از شیوه­ها و شگردهای مختلفی استفاده می­کند؛ یکی از آرایه­های پرکاربرد بلاغی در ادب فارسی تلمیح است که شاعر یا نویسنده با رعایت ایجاز به آیات و روایات، داستان، شعر یا ضرب­المثل اشاره می کند؛ تا ضمن بیان اندیشه خود به زیبایی کلام نیز بیافزاید. اندوخته­های دینی صغیر شامل آموزه های قرآنی و روایی و اهتمام به مستندگویی، وی را برآن داشت که از صنعت اقتباس و تلمیح در اشعار خویش به زیبایی بهره­مند گردد و شعر را به عنوان ابزاری جهت روشنگری فکری و اعتقادی به کارگیرد. نگارنده این پژوهش با بررسی اقتباسات، تلمیحات و اشارات در دیوان صغیر و استخراج منابع دینی آن تلاش می­کند؛ نقش برجسته شعر و ادب را در روشنگری و معرفت افزایی دینی به نمایش گذارد.

تلمیحات و اشارات عصاره­ی بخشی از تفکرات، اعتقادات و فرهنگ یک قوم هستند وکاربرد آن در ادبیات، نشانه ژرف­اندیشی هر قوم و گروهی است. درحقیقت تلمیحات و اشارات، شاخص­های جهان­بینی و نوع نگرش ملتی به شمار می­آید؛ براین اساس شاعر برای انتقال احساسات عمیق و اندیشه­ی سیال خود از گنجینه­ی فرهنگی مردم خویش بهره می­گیرد؛ ازاین­ روی شاعر بازتاب لطیفی از باورهای معرفتی مردم عصر خویش است و با آگاهی از زوایای پنهان و آشکار اندیشه­های مخاطبانش، کلام ادبی را در قالب نظم و نثر می­آفریند. از آن­جایی که مضامین اشعار صغیر به مسائل مذهبی و مدح و منقبت ائمه شیعه اختصاص یافته است، تحلیل و بررسی اقتباسات و تلمیحات دیوان وی می­تواند بخش­هایی از باورها و آداب و رسوم یک ملت، آموزه­های قرآنی، احادیث دینی، روایات تاریخی و ضرب­المثل­ها را به خوانندگان بشناساند و شعر را به عنوان ابزاری جهت تبلیغ و گسترش دین به کارگیرد.