

صغیر کبیر. نگاهی معناگرایانه و ادبی به دیوان اشعار استاد صغیر اصفهانی.نوشته مریم بعیدی. انتشارات گفتمان اندیشه معاصر
محمدحسینصغیراصفهانی از برجستهترین شاعران آیینی و مدیحهسرای قرن 13 هجری در اصفهان به شمار میرود. وی در سرودن انواع شعر مهارت داشت. دیوان اشعارش شامل غزلیات، قصاید، قطعه و مثنوی است؛ از این میان، قصاید که در مدح و منقبت اَئمه اطهار و خاندان پیامبر (ص) سروده شده، مورد ستایش ادیبان و مداحان اهل بیت قرار گرفته است. صغیر اصفهانی برای بیان اغراض خود از شیوهها و شگردهای مختلفی استفاده میکند؛ یکی از آرایههای پرکاربرد بلاغی در ادب فارسی تلمیح است که شاعر یا نویسنده با رعایت ایجاز به آیات و روایات، داستان، شعر یا ضربالمثل اشاره می کند؛ تا ضمن بیان اندیشه خود به زیبایی کلام نیز بیافزاید. اندوختههای دینی صغیر شامل آموزه های قرآنی و روایی و اهتمام به مستندگویی، وی را برآن داشت که از صنعت اقتباس و تلمیح در اشعار خویش به زیبایی بهرهمند گردد و شعر را به عنوان ابزاری جهت روشنگری فکری و اعتقادی به کارگیرد. نگارنده این پژوهش با بررسی اقتباسات، تلمیحات و اشارات در دیوان صغیر و استخراج منابع دینی آن تلاش میکند؛ نقش برجسته شعر و ادب را در روشنگری و معرفت افزایی دینی به نمایش گذارد.
تلمیحات و اشارات عصارهی بخشی از تفکرات، اعتقادات و فرهنگ یک قوم هستند وکاربرد آن در ادبیات، نشانه ژرفاندیشی هر قوم و گروهی است. درحقیقت تلمیحات و اشارات، شاخصهای جهانبینی و نوع نگرش ملتی به شمار میآید؛ براین اساس شاعر برای انتقال احساسات عمیق و اندیشهی سیال خود از گنجینهی فرهنگی مردم خویش بهره میگیرد؛ ازاین روی شاعر بازتاب لطیفی از باورهای معرفتی مردم عصر خویش است و با آگاهی از زوایای پنهان و آشکار اندیشههای مخاطبانش، کلام ادبی را در قالب نظم و نثر میآفریند. از آنجایی که مضامین اشعار صغیر به مسائل مذهبی و مدح و منقبت ائمه شیعه اختصاص یافته است، تحلیل و بررسی اقتباسات و تلمیحات دیوان وی میتواند بخشهایی از باورها و آداب و رسوم یک ملت، آموزههای قرآنی، احادیث دینی، روایات تاریخی و ضربالمثلها را به خوانندگان بشناساند و شعر را به عنوان ابزاری جهت تبلیغ و گسترش دین به کارگیرد.
محمدحسینصغیراصفهانی از برجستهترین شاعران آیینی و مدیحهسرای قرن 13 هجری در اصفهان به شمار میرود. وی در سرودن انواع شعر مهارت داشت. دیوان اشعارش شامل غزلیات، قصاید، قطعه و مثنوی است؛ از این میان، قصاید که در مدح و منقبت اَئمه اطهار و خاندان پیامبر (ص) سروده شده، مورد ستایش ادیبان و مداحان اهل بیت قرار گرفته است. صغیر اصفهانی برای بیان اغراض خود از شیوهها و شگردهای مختلفی استفاده میکند؛ یکی از آرایههای پرکاربرد بلاغی در ادب فارسی تلمیح است که شاعر یا نویسنده با رعایت ایجاز به آیات و روایات، داستان، شعر یا ضربالمثل اشاره می کند؛ تا ضمن بیان اندیشه خود به زیبایی کلام نیز بیافزاید. اندوختههای دینی صغیر شامل آموزه های قرآنی و روایی و اهتمام به مستندگویی، وی را برآن داشت که از صنعت اقتباس و تلمیح در اشعار خویش به زیبایی بهرهمند گردد و شعر را به عنوان ابزاری جهت روشنگری فکری و اعتقادی به کارگیرد. نگارنده این پژوهش با بررسی اقتباسات، تلمیحات و اشارات در دیوان صغیر و استخراج منابع دینی آن تلاش میکند؛ نقش برجسته شعر و ادب را در روشنگری و معرفت افزایی دینی به نمایش گذارد.
تلمیحات و اشارات عصارهی بخشی از تفکرات، اعتقادات و فرهنگ یک قوم هستند وکاربرد آن در ادبیات، نشانه ژرفاندیشی هر قوم و گروهی است. درحقیقت تلمیحات و اشارات، شاخصهای جهانبینی و نوع نگرش ملتی به شمار میآید؛ براین اساس شاعر برای انتقال احساسات عمیق و اندیشهی سیال خود از گنجینهی فرهنگی مردم خویش بهره میگیرد؛ ازاین روی شاعر بازتاب لطیفی از باورهای معرفتی مردم عصر خویش است و با آگاهی از زوایای پنهان و آشکار اندیشههای مخاطبانش، کلام ادبی را در قالب نظم و نثر میآفریند. از آنجایی که مضامین اشعار صغیر به مسائل مذهبی و مدح و منقبت ائمه شیعه اختصاص یافته است، تحلیل و بررسی اقتباسات و تلمیحات دیوان وی میتواند بخشهایی از باورها و آداب و رسوم یک ملت، آموزههای قرآنی، احادیث دینی، روایات تاریخی و ضربالمثلها را به خوانندگان بشناساند و شعر را به عنوان ابزاری جهت تبلیغ و گسترش دین به کارگیرد.